Ayastefanos Abidesi yıkıldı, Türk sineması doğdu

Yayın Tarihi : 14 Kasım 2016
969
Fuat Uzkınay, Yeşilköy'de Rusların yaptığı Ayastefanos Abidesi'nin yıkılışını görüntüledi. 14 Kasım 1914, Türk sinemasının başlangıç tarihi olarak kabul edildi...

 

Yeşilköy'deki Ayastefanos Rus Abidesi, Yıkılmadan önce...Osmanlı-Rus Savaşı sonunda(1876-1877) Yeşilköy'e (Ayastefanos) kadar ilerleyen Ruslar, geldikleri en son noktaya bir zafer abidesi dikmeye karar vermişlerdi. Büyük iç ve dış baskılar altında olan hükümet ve İkinci Abdülhamit, hiç istemese de, sonraları imaret olarak kullanılacak olan Ayastefanos Abidesi'nin yapılmasına izin vermek zorunda kaldı.

Yapıldığı günden itibaren hiçbir zaman kullanılmayan abide, halk arasında hiç azalmayan bir tepki gördü. Hep "Hınzır Abide" ve "Utanç Abidesi" şeklinde anıldı. Halk her fırsatta bir parçasını kopararak tahrip etti. Birinci Dünya Savaşı öncesinde halkın Ayastefanos Abidesi'ne karşı tepkileri önüne geçilemez bir hal aldı. Bu sese basın da kulak verince, Rus Abidesi'nin sonu yaklaştı. Hükümetten çıkan izinle 14 Kasım 1914 tarihinde abidenin yıkımına başlandı.

Film çeken ilk Türk olarak, Türk sinemasının başlatan kişi olarak kabul edilen, dönemin İhtiyat Zabiti Fuat Uzkınay...Ayastefanos'taki Rus Abidesi'nin yıkılışı öylesine önemli bir hale gelmişti ki, bu işin bir Türk tarafından filme alınması gerektiği görüşü ortaya atıldı. Peki bunu kim yapacaktı?

1914 yılında yedeksubay olarak askere alınan Fuat Efendi (Uzkınay), fotoğrafçılık ve film gösterimiyle ilgilenmişti. Sigmund Weinberg'ten öğrendikleriyle İstanbul Sultanisi'nde öğrencilere film gösterimi yapmıştı. Ayastefanos Abidesi'nin yıkılışını filme alması için Fuat Efendi'ye teklif yapıldı.

Fuat Efendi bu teklifi kabul etti ama film çekmeyi bilmiyordu. İşi üzerine alan Avusturya firması Sascha Messter Gesellchaft'ın bir operatörü Fuat Efendi'ye film çekimini öğretti. Ve Türk sineması 14 Kasım 1914'te, Fuat Uzkınay'ın çektiği "Ayastefanos'taki Rus Abidesi'nin Yıkılışı" adlı bu belgesel filmle başlamış oldu. Fuat Uzkınay da film çeken ilk Türk olarak tarihteki yerini aldı.

İlk Türk filmine konu olan Ayastefanos Abidesi, yıkıldıktan sonra...